Chương 9

Có người phàn nàn làm việc trở nên chậm chạp. Ta đặt đoạn gỗ gãy ấy bên cạnh bàn ký, ai đến giục, ta liền hỏi người phụ trách kiểm tra đang ở đâu.

Nửa tháng sau, La Thư Lan mang mẫu mới đến, nói tìm đủ ba người đóng dấu còn tốn công hơn làm đồ. Ta gọi mấy viên thư lại phụ trách đến, gộp những chỗ phải sao chép trùng lặp vào một tờ đơn, còn những gì cần kiểm tra vẫn kiểm tra.

Nàng đợi đến tận tối, cuối cùng cũng làm xong việc. Trước khi đi, nàng dừng lại bên cửa phòng ta một chút.

“Lần sau nói sớm một chút, ta còn biết đường mang cơm.”

Ta đáp ứng, đứng dậy tiễn nàng ra ngoài. Phía bến tàu đã sáng đèn, cầu tàu mới sửa đã mở cửa trở lại, những con thuyền đến muộn đang chờ dỡ hàng.

Năm rời khỏi Ích Châu, ta vừa tròn ba mươi tuổi.

Triều đình điều ta vào Thượng thư tỉnh, tham gia bàn định quy chế cứu tế, vận chuyển và thông thương ở các đạo.

Công văn gửi xuống chỉ rõ ta phải mang theo ba thứ: sổ gốc những lần thử nghiệm ở Nam Khê qua các năm, ghi chép giá lương thực và phí vận chuyển dọc sông, cùng hồ sơ xử phạt của lần kiểm tra năm ấy.

Ta nhìn chằm chằm vào hạng mục cuối cùng rất lâu.

Mẫu thân nói, người muốn dùng con cũng nên biết con từng ngã ở đâu. Hai năm nay mắt nàng đã không còn tốt, đang chuẩn bị cáo quan, từng việc chưa hoàn thành trong tay đều giao dần cho cấp phó, cũng không vì con gái vào kinh mà định mãi giữ Ích Châu trong tay.

Lần đầu tiên ta cảm thấy, có lẽ trong nhà sẽ không còn ai thay ta thu dọn hậu quả nữa.

Đào Tuệ không đi cùng ta.

Nàng vừa thi đỗ kỳ khảo chức mới, phải ở lại châu nha quản lý sổ sách kho. Trước ngày lên đường, chúng ta ngồi trong phòng phân chia sách vở, quyển nào ta mang theo, quyển nào để lại cho nàng.

Quyển sổ trường cháo từng bị ám khói nay đã bung chỉ, nàng khâu lại lần nữa rồi đặt lên trên cùng hành lý của ta.

“Gặp chuyện không biết thì nhớ hỏi.” Nàng nói.

Ta cười nàng học theo mẫu thân ta. Nàng cũng cười, nhưng từ đầu đến cuối không nhìn vào mắt ta.

Hà Thu Nương mang đến một túi nhỏ gạo mới, La Thư Lan làm cho ta một chiếc hộp gỗ tiện tháo lắp để mang theo. A Cần đã cao hơn trước, theo vị nông quan từng đến từ Tư Nông Tự học cách ghi chép sổ ruộng, nói sau này cũng muốn vào kinh dự thi.

Tần Chỉ tiễn ta đến bến đò, giúp ta sắp xếp hành lý ổn thỏa, lại dặn dò chủ thuyền chăm nom những hành khách già yếu bệnh tật.

Mẫu thân đến muộn nhất, đưa cho ta một phong thư mỏng, nói trên đường hãy xem.

Thuyền đi được mười dặm, ta mới mở ra. Bên trong không có những lời giáo huấn dài dòng, chỉ có mấy dòng phương thuốc nàng ghi lại từ chỗ y giả, dùng để chữa căn bệnh cũ của ta, cuối cùng còn dặn mùa đông đừng dùng nước lạnh gội đầu.

Cuối thư viết: Việc công cứ nói bằng công văn, nhớ nhà thì viết riêng một phong khác.

Ta gấp thư lại, một lúc sau lại mở ra đọc thêm lần nữa.

Ở kinh thành, ta phải đợi bảy ngày mới được gặp Nữ đế.

Tiêu Lệnh Nghi gầy hơn ta tưởng, mu bàn tay còn lưu lại những vết nứt nhỏ do rét buốt. Than trong điện cháy không đủ ấm. Nàng đặt sổ thử ruộng ta mang đến lên đầu gối, hỏi mảnh ruộng gieo sớm thất bại kia về sau còn trồng thứ gì.

Ta trả lời. Nàng lại hỏi khoản tiền dùng chung cho vận chuyển đường biển, ai có thể điều động, ai có thể kiểm tra, nếu những người tham gia đều cấu kết với nhau thì người ở bên ngoài phải làm thế nào.

Đến câu hỏi cuối cùng, ta dừng lại, nói rằng phương thức hiện hành vẫn còn sơ hở, chỉ có thể cố gắng để người xuất tiền có quyền kiểm tra khoản tiền của chính mình.

Nàng gật đầu, đưa cho ta một đạo nông vụ lệnh mới soạn.

Tư Nông Tự dự định chọn những phương pháp đã thành thục để phổ biến ở các châu huyện phù hợp.

Nhưng trong điều khoản trình lên lại viết rằng mỗi huyện phải tăng sản lượng theo hạn định từng năm, dựa trên con số đó để xét thành tích. Ta nhìn thấy tên những nông cụ quen thuộc, trong lòng vừa nóng lên đã bị những con số phía sau dội cho lạnh ngắt.

“Bệ hạ, con số này được định thế nào?”

“Lấy hạng nhất trong báo cáo của Ích Châu rồi giảm hai phần.”

“Nhưng hạng thấp nhất mà thần báo cáo cũng nằm trong sổ.”

Trong điện im phăng phắc.

Viên quan đứng hầu bên cạnh liếc nhìn ta. Lưng ta bắt đầu toát mồ hôi, nhưng vẫn lật đến trang thử nghiệm lần hai ở ruộng lạnh.

Cùng một phương pháp, ở đó không hề tăng sản lượng.

Nếu dùng một con số thống nhất để xét thành tích, địa phương có thể khai khống, cũng có thể ép những người không thích hợp phải đổi giống, cuối cùng vẫn phải tìm cách bù đủ phần thiếu hụt từ dân chúng.

Nữ đế không lập tức khen đúng.

“Không định con số, làm sao biết bên dưới có làm hay không? Cho bọn họ ba năm, năm nào cũng nói đất không thích hợp, vậy phải làm thế nào?”

Ta mở miệng, nhưng không thể đưa ra một đáp án đủ tốt.

Nàng trả sổ lại cho ta.

“Về rồi bàn tiếp. Ngươi đã đến đây làm việc thì không cần chỉ phụ trách việc chỉ ra chỗ nào không được.”

Ta lui ra khỏi điện. Gió lạnh thổi qua, lúc ấy mới phát hiện áo trong đã ướt hơn phân nửa.

Hệ thống đột nhiên hiện ra kết cục của Nữ đế trong cốt truyện gốc. Nàng bị vây trong cô thành, mất đế vị giữa biển lửa, từ đó Bùi Hành kết thúc “phụ chính của phụ nữ”.

Trong cốt truyện ban đầu, nàng phải muộn hơn hiện tại sáu năm mới thực sự thân chính. Hệ thống không thể giải thích sự sai lệch này, chỉ liên tục ghi chú rằng tiến trình lịch sử đã thay đổi.

Ta tắt trang đó đi.

Vừa rồi trong điện, nàng hỏi rất không khách sáo. Ta còn hai bảng số liệu chưa giải thích rõ, ngày mai phải đến tìm người của Hộ bộ lấy số liệu gốc. Nàng không phải một bức tranh bi tráng đang chờ ta đến cứu, mà ta cũng không có thời gian thương cảm cho một kết cục đã bị xóa bỏ.

Trở về chỗ ở, ta trải giấy viết thư cho mẫu thân. Việc công viết xong, ta lấy một tờ khác, chỉ viết được nửa câu “Cơm ở kinh thành cứng quá”, rồi gục xuống bàn vừa cười vừa khóc một lúc.

Bản quy chế mới bàn mãi đến đầu hè, vẫn có người kiên trì muốn lấy mức tăng sản lượng làm tiêu chuẩn thưởng phạt.

Ta tranh luận hết lần này đến lần khác với mấy vị nông quan của Tư Nông Tự, cuối cùng chỉ tại những châu huyện thí điểm mới tách riêng việc khảo hạch: trước tiên xem có thực sự tiến hành thử nghiệm đúng như báo cáo hay không, nông hộ có tự nguyện áp dụng hay không, sau đó mới xem xét sản lượng trong vài năm và biến động về nhân công.

Nếu gặp thiên tai thì phải xét riêng, không thể đem toàn bộ phần mất mùa năm đó tính lên địa phương.

Điều khoản rất dài, khi thực thi cũng phiền phức hơn nhiều so với một câu “tăng sản lượng”.

Nữ đế phê chuẩn cho thử nghiệm trong một năm, yêu cầu chúng ta phân biệt việc cố ý che giấu không thực hiện với việc thực sự báo cáo thất bại, lấy những vụ việc cụ thể làm căn cứ rồi mới bàn tiếp. Nàng không hứa sẽ mãi đứng về phía ta, ta cũng không cho rằng chỉ một lần này đã có thể thuyết phục được tất cả mọi người trong thiên hạ.

Rất nhanh sau đó, Hà Sóc gặp hạn.

Những báo cáo đầu tiên gửi về vẫn khá tốt, nói rằng các kho đều có lương, đường sá thông suốt, có thể chống đỡ đến mùa thu hoạch. Mấy ngày sau, tin từ trạm dịch lại truyền đến chuyện người chạy nạn đang kéo nhau xuống phía nam.

Ta đối chiếu số liệu với Hộ bộ, phát hiện vài bản báo cáo đã tính cả số giống đã cho mượn nhưng chưa thu hồi vào lượng lương thực hiện có, một số khác vẫn dùng số liệu kho năm trước, chưa trừ hao hụt.

Trên sổ sách thì lương thực đủ ăn, nhưng mở kho chưa chắc đã lấy ra được.

Ta xin phái người khẩn cấp kiểm tra, đồng thời chuẩn bị vận chuyển trước. Lang trung Hộ bộ Phùng Chấp hỏi, nếu chưa xác minh đã điều lương, bên dưới nói dối về tình hình thiên tai để lừa cứu tế thì ai chịu trách nhiệm?

“Nếu đợi xác minh, vậy những người chết đói thì tính cho ai?” ta hỏi ngược lại.

Lời vừa thốt ra, chính ta đã im bặt.

Hỏi như vậy quả thật rất sảng khoái, nhưng lại chẳng nói cho hắn biết phải làm thế nào.

Cuối cùng, chúng ta lập ra phương án cứu tế khẩn cấp với số lượng nhỏ phát trước, sau đó kiểm tra và truy thu; lấy tin tức được đối chiếu lẫn nhau từ mấy huyện lân cận làm căn cứ sơ bộ, không đợi toàn bộ số liệu của cả đạo đầy đủ mới cho chuyến lương đầu tiên lên đường. Phùng Chấp vẫn không hài lòng, nhưng giúp ta bổ sung thời hạn kiểm kê và báo cáo cụ thể.