Chương 7

Mấy hộ dệt nhỏ không đủ hàng để chất đầy một khoang thuyền, bèn ghép chung, lúc nhận hàng thì ghi riêng số lượng của từng nhà.

Đào Tuệ đứng bên thuyền, giơ sổ gọi người ở đầu thuyền. Nàng đã thi đỗ vào châu nha làm thư lại, không còn nhận tiền tháng do ta trả nữa. Có người vẫn gọi nàng là nha hoàn của Thẩm cô nương. Nàng không tranh cãi, chỉ bảo người đó viết lại giấy ký nhận, ghi rõ hàng hóa lần này là của nhà nào.

Gió sông thổi khiến giấy trong tay nàng xào xạc.

Ta hỏi Tưởng Ngọc Anh, mất bao lâu số hàng này mới đến được bờ biển.

“Nước thuận thì nhanh, nước không thuận thì chậm.”

“Dù sao cũng phải có một ngày cụ thể chứ?”

Nàng hất cằm về phía mặt sông: “Cô đi mà thương lượng với nó.”

Lúc thuyền rời bờ, ta đi theo rất xa, mãi đến khi đường kéo thuyền rẽ ngoặt, bóng thuyền bị núi che khuất mới quay về.

Trên đường trở lại, ông lão bán bánh nóng bên bến đã thêm một lò lửa, nói hôm nay bán được nhiều, ngày mai sẽ bảo con dâu đến phụ thêm.

Ta mua hai chiếc, mang về cho mẫu thân.

Bánh đã nguội, nhưng người phê xong công văn trong tay vẫn ăn sạch không còn một miếng.

Trước khi ngủ, ta đứng bên cửa sổ lật xem sổ nhận hàng của ngày hôm đó. Sau mỗi con số tổng đều có thể tìm thấy một gia đình cụ thể. Trước đây khi nhìn bản đồ, phần lớn vùng đất ngoài Ích Châu đối với ta đều là khoảng trắng. Giờ đây men theo con sông chảy xuống, ta biết ít nhất sẽ có người tiếp tục lật xem quyển sổ này.

Chuyến hàng đầu tiên trở về, Tưởng Ngọc Anh kiếm được tiền.

Nàng nộp khoản thuế phải đóng vào châu nha, đồng thời mang cho ta một chiếc vỏ ốc biển. Ta áp nó bên tai nghe hồi lâu, chỉ nghe tiếng vọng trống rỗng. Nàng cứ khăng khăng nói đó là tiếng biển. Ta không vạch trần nàng, đặt nó trên bàn. Mỗi lần kiểm tra sổ bến tàu đến phát phiền, ta lại cầm lên nghe một lúc.

Năm thứ hai, bến tàu quả nhiên náo nhiệt hẳn lên.

Có thêm những lều bán cơm, tiệm sửa thuyền, cùng vài quầy nhỏ chuyên viết thư hộ người khác. La Thư Lan nhận được một đơn hàng cải tiến dụng cụ bốc dỡ, còn nhận thêm hai học đồ. A Cần đến châu thành thăm mẹ, đứng trước một tấm gấm hoa mà mắt chẳng nỡ chớp.

Ta từng trình lên mẫu thân một bản sổ sách: thuế thương mại tăng, thu nhập của người làm thuyền tăng, số dân lưu lạc được đăng ký hộ tịch trong châu cũng tăng.

Người còn chưa đọc xong, Hà Thu Nương đã gọi ta ngoài cửa.

“Gạo tăng giá rồi, cô biết chưa?”

Ta biết một chút, cứ tưởng chỉ là thời điểm giáp hạt. Nàng ghi lại giá mua gạo của ba lần cho ta xem, lần cuối cao hơn lần đầu một nửa. Những nhà làm ruộng còn có lương thực dự trữ, nhưng những người trong thành sống nhờ tiền công mỗi ngày thì bắt đầu không chịu nổi trước tiên.

Đào Tuệ theo đó điều tra suốt ba ngày.

Người tập trung ở bến tàu đông lên, các xưởng lại đồng loạt tuyển người, vừa hay gặp lúc vài nơi giảm trồng lúa, chuyển sang trồng dâu gai, khiến nguồn lương thực quanh vùng vốn đã thiếu. Mấy thương nhân lương thực còn nghe nói Minh Phố có người thu mua lương, liền mua trước một lượng lớn thóc gạo, chờ giá tăng thêm mới bán.

Tin tốt trong sổ thuế và hàng người xếp lại trước cửa hàng cháo xuất hiện trong cùng một tháng.

Ta đi tìm Tưởng Ngọc Anh.

Nàng không phủ nhận mình cũng mua lương thực, nói trên thuyền có mấy chục cái miệng phải ăn, đi đường dài phải chuẩn bị đủ, công nhân trong kho hàng cũng phải ăn.

“Còn phần dư?”

“Có người mua thì ta bán.”

“Cô biết rõ người trong thành sắp không mua nổi gạo rồi.”

Nụ cười trên mặt nàng biến mất: “Thẩm đại nhân, phí qua trạm ta vẫn đóng đủ, cân cũng không hề gian. Nếu không cho bán thì nói với ta từ sớm. Không thể lúc vận hàng thì nói phải dựa vào thương nhân, đến lúc giá tăng lại chỉ biết đến mắng thương nhân.”

Ta rời khỏi chỗ nàng, bực bội suốt cả quãng đường.

Trở về châu nha, nhìn thấy bản kiến nghị thông thương trước đây của mình, ta mới nhớ ra mình chưa từng tính xem số miệng ăn tăng thêm kia mỗi ngày cần bao nhiêu gạo.

Mẫu thân triệu tập các thương nhân lương thực đến nghị sự. Ta đề nghị cấm vận chuyển lương ra ngoài, Mục chủ bạ lập tức hỏi: lương thuyền đi qua châu khác cũng giữ lại sao?

Lương thực thượng nguồn bán cho hạ nguồn tính thế nào? Cấm trong bao lâu, ngày nào mở lại, những người đã nhận tiền và ký khế ước thì xử lý ra sao?

Bốn chữ ngắn ngủi trên giấy, tách ra lại toàn là những câu hỏi cần phải trả lời.

Cuối cùng, châu nha công bố biện pháp có thời hạn: trước tiên kiểm tra chính xác lượng lương thực còn lại trong kho châu, mỗi ngày xuất một phần bán theo giá bình ổn, hạn chế việc giả danh hoặc mua lặp lại nhiều lần; đối với lương thực quá cảnh có khế ước thì kiểm tra từng thuyền.

Việc vận chuyển lượng lớn lương thực của Ích Châu ra ngoài tạm thời đình chỉ, nhưng lương thực hợp lý cho thuyền viên vẫn cung cấp bình thường. Lệnh cấm ghi rõ đến hạn sẽ bàn lại, không thể để nha môn cầm một đạo lệnh cũ rồi vô hạn thu tiền.

Đồng thời, chúng ta mời thương hộ mua lương từ Giang Đông, chi phí vận chuyển và hao hụt công khai bàn bạc, sau khi giao hàng kiểm nhận mới thanh toán.

Tưởng Ngọc Anh báo giá, cao hơn con số ta tính trong lòng.

Nàng liệt kê từng khoản: tiền thuyền, tiền công, hao hụt dọc đường. Ta gạch bỏ một khoản tiền kho bị thu trùng. Nàng nhìn ta một cái, cầm về viết lại, không nói thêm lời khách sáo nào.

Đến lúc thuyền lương cập bến, trong thành đã có một tiệm bánh đóng cửa.

Chính là tiệm bánh ta từng mua.

Lão hán ngồi trước lò trống, nói bột mì đắt, củi cũng đắt, tăng giá bánh thì bị người ta mắng, còn tự mình bù tiền thì lại không kham nổi. Con dâu lão đã vào phường dệt làm việc, cháu gái ở nhà trông em trai, tiền kiếm được cả ngày vừa đủ ăn.

Ta ghi lại tình cảnh của lão. Lão hỏi ghi lại thì có ích gì, ta không thể lập tức trả lời.

Về sau, mỗi lần trình sổ sách thông thương, ta đều kèm theo giá của vài loại lương thực thường ngày, tiền công cũng tách riêng ra ghi, không còn gộp tất cả các khoản thu chi vào một chỗ rồi nói chung chung là đang tăng trưởng. Ban đầu có người chê rườm rà, mẫu thân không cho xóa.

Đến khi giá lương thực cuối cùng cũng hạ xuống một đoạn, ta đến bến tàu tìm quầy bánh nọ. Lò bánh đã nhóm lửa trở lại, bánh nhỏ hơn trước một chút. Lão hán nhận ra ta, không nói lời cảm tạ, chỉ hỏi lần này ta mua mấy chiếc.

Ta nói hai chiếc, rồi trả đủ tiền.

Lão hán dùng giấy gói bánh lại, chợt nói thêm một câu: con dâu lão vẫn đang làm ở phường dệt, đã học được một kiểu hoa văn mới, tháng sau có lẽ sẽ được tăng tiền công. Lão cũng chẳng muốn bến tàu lại trở nên vắng vẻ lạnh lẽo. Ta đứng bên lò nghe lão tính toán thu chi trong nhà, những lời an ủi vốn định nói cũng nuốt trở vào. Đợi lão tính xong, ta mới nhận lấy chiếc bánh nóng.

Con ốc biển ấy được đặt trên án suốt năm thứ ba, mãi đến khi một tin dữ thật sự từ ngoài biển theo thương thuyền trở về Ích Châu.

Hai chiếc hải thuyền chở hàng hóa của Ích Châu gặp gió rồi thất lạc. Một chiếc sau đó cập bờ, chiếc còn lại vẫn bặt vô âm tín. Người trở về mang theo nửa hòm thư từ đã bị nước biển làm hỏng.

Tưởng Ngọc Anh ở châu nha tháo từng lá thư ra, tay nàng vẫn vững vàng, nhưng đọc được một nửa thì lại lật ngược tờ giấy.

Trên chiếc thuyền mất tích có trưởng nữ của nàng.

Trưởng nữ nàng tên Tưởng Nhạn, năm ngoái từng gặp ta ở bến tàu. Khi cười để lộ một chiếc răng nanh, luôn chê mẫu thân lúc nào cũng coi mình như trẻ con. Nàng biết tiếng giao tiếp của thương nhân ở mấy hải cảng, còn muốn đi ra ngoài nhiều hơn cả Tưởng Ngọc Anh.

Ta hỏi còn ai đi tìm hay không. Tưởng Ngọc Anh nói có, im lặng một lúc rồi mới nói: trên biển không giống trên sông.

Chuyến thuyền ấy chở hàng của mười một nhà chủ hàng, ngoài ra còn có tiền công còn thiếu của hơn hai mươi hộ thợ dệt, đã hẹn sau khi bán được hàng sẽ thanh toán hết.

Chủ nợ trước tiên tìm đến Tưởng gia, thân quyến của các thủy thủ sau đó vây kín kho hàng. Có người không chịu tin thuyền đã chìm, chỉ hỏi bao giờ phát tiền công tháng sau.

Tưởng Ngọc Anh đến tìm mẫu thân, xin châu nha cho vay một khoản tiền để xoay vòng.

Nàng nói nếu thương hiệu sụp đổ, ba chuyến thuyền phía sau đều phải dừng lại, công nhân không nhận được tiền, quan phủ cũng không thu được thuế. Trên sổ sách quả thực là như vậy.

Ta đã xem qua những sản nghiệp nàng đem thế chấp, lại nhớ đến chiếc răng nanh của Tưởng Nhạn, gần như đã định lên tiếng thay nàng.

Mẫu thân chỉ hỏi khoản tiền này sẽ lấy từ đâu.

Tiền năm nay dành cho phòng tai vừa mới bổ sung trở lại kho lương.