Chương 3

Trước mặt mẫu thân đặt văn thư bổ nhiệm năm xưa. Người lật đến trang cuối rồi đẩy sang.

“Ta cho phép ngươi thống lĩnh Nam doanh, nhưng đã bao giờ cho phép ngươi tự ý giao chức quân cho người khác chưa?”

“Hắn là phu quân của Chiếu Ninh, chẳng lẽ cũng tính là người ngoài?”

“Hôn thư còn chưa ký.” Ta bước vào, “Cho dù đã ký, ba nghìn quân sĩ kia cũng là quân của triều đình.”

Lục Tranh không để ý đến ta, chỉ nhìn mẫu thân.

“Ngươi thật sự muốn làm đến tuyệt tình như vậy sao? Triều đình thu hồi quân tịch, sau này Ích Châu ngay cả binh của mình cũng không giữ nổi. Bùi Hành có bản lĩnh, nếu hắn ngồi vững vị trí ấy, ngươi cứ tiếp tục làm thứ sử của ngươi, sau này Chiếu Ninh cũng có chỗ dựa.”

Mẫu thân hỏi: “Cho nên các ngươi mới đến cướp ấn của ta trước?”

Môi ông ta khẽ động.

Từ Thanh Thư đặt một phong thư khác trước mặt ông ta. Đó là thư hồi đáp được tìm thấy trong rương áo quần của Bùi Hành, trong thư viết rõ phải bắt giữ sứ giả trước, sau đó nhân danh Thẩm thị khởi sự. Tình hình Bắc Đê cấp bách, thứ sử không kịp quay về cứu viện, chỉ cần nắm được cửa thành và kho lương, liền có thể khuyên nàng lấy đại cục làm trọng.

Lục Tranh nhận ra nét chữ trên đó, sắc mặt cuối cùng cũng thay đổi.

“Nếu ngươi chịu nghe lời khuyên, vốn dĩ đâu cần phải đi đến bước này.” Ông ta nói.

Mẫu thân thu lại văn thư bổ nhiệm, giao cho Từ Thanh Thư: “Xin cứ theo đúng sự thật mà ghi vào hồ sơ.”

Ông ta còn muốn nói, nhưng đã bị áp giải đi. Đến cửa, ông ta bỗng giãy một cái, quay đầu gọi tên ta.

“Con cũng muốn nhìn bọn họ áp giải phụ thân con đi sao?”

“Người áp giải ông ra ngoài chính là mệnh lệnh của ta.”

Nói xong, ta đưa tay vịn vào lưng ghế. Vết thương đau dữ dội, nhưng những ngón tay giấu dưới tay áo đã vững vàng, không còn run nữa.

Vụ án được xét xử suốt hai tháng.

Mẫu thân không tham gia thẩm vấn, chỉ viết riêng một bản tường trình về những gì mình biết, đồng thời dâng tấu tự nhận trách nhiệm vì sơ suất trong việc dùng người. Từ Thanh Thư kiểm tra quân tịch, quan viên triều đình phụ trách chỉnh biên tiếp quản việc quân. Sau khi thuyền lương cập bến, trước tiên bổ sung lương cứu tế, sau đó căn cứ vào danh sách đã được xác minh để phát bù quân lương còn thiếu. Không một quân sĩ nào chỉ vì từng dưới trướng Lục Tranh mà bị quy chung thành phản tặc.

Đợi đến khi phán lệnh của triều đình ban xuống, Lục Tranh cùng vài kẻ chủ mưu biết rõ nội tình bị xử tội mưu nghịch, áp giải về kinh thẩm tra lại rồi xử trảm. Tài sản bị tịch thu được phân định từng khoản, ruộng đất vốn thuộc Thẩm thị và tài sản riêng của ta không nằm trong số đó. Người nhà họ Lục tìm đến cầu xin mẫu thân dâng biểu, nói ít nhất cũng nên giữ lại mạng cho ông ta, nhưng mẫu thân không gặp.

Người đó liền tìm đến ta, nói dù thế nào cũng phải nể tình công ơn sinh thành dưỡng dục.

Ta sai người lấy sổ trợ cấp của hai phủ binh đã chết, đặt trước mặt hắn.

“Một người trong đó có một cô con gái, bảy tuổi. Ngươi đi hỏi con bé xem nó có bằng lòng cầu xin ta tha cho ông ta không.”

Người kia đến nhìn sổ cũng chẳng buồn nhìn, phất tay áo bỏ đi.

Không lâu sau, ban thưởng của triều đình được đưa tới. Mẫu thân vì kịp thời dẹp loạn, bảo toàn lương cứu tế nên tiếp tục được lưu nhiệm, còn việc dùng người sơ suất thì được ghi riêng vào đánh giá công vụ. Ta được ban vàng bạc, gấm vóc; Đào Tuệ và Tần Chỉ cũng đều có thưởng. Hôn ước của ta theo vụ án bị hủy bỏ. Tờ hôn thư được trả về đã khô, vết máu trên đó chuyển thành màu đen.

Ta không muốn nhận, liền để nó lưu lại cùng hồ sơ vụ án.

Tối hôm ấy, hiếm khi mẫu thân ở nhà dùng bữa. Ta đặt chiếc hộp bạc thưởng bên cạnh bàn, nói sau này muốn học cách làm việc cùng người.

Người liếc nhìn cổ tay vẫn chưa hết sưng của ta.

“Ăn hết cơm trước đã. Sáng mai đến trường cháo, dậy nổi không?”

“Nổi.”

Ta bưng bát lên, lại hỏi: “Cần mang theo gì?”

“Giấy bút, mặc ấm một chút.”

Lần đầu tiên ta đến trường cháo, ta đi một đôi giày mới.

Chưa đầy nửa canh giờ, nước bùn đã ngập qua mặt giày. Gỗ dựng lều bị ngâm đến mềm nhũn, có người phải nhét đá vào chân cột. Hơi nước bốc lên từ nồi, mang theo mùi lương thực hòa lẫn với mùi củi ướt.

Ta đứng bên ngoài lều nhìn một lúc, cảm thấy cháo quá loãng.

Mục chủ bạ phụ trách cứu tế là một lão già gầy gò. Nghe ta nói xong, ông đưa muôi cho ta: “Thẩm cô nương, cô cứ thêm đi. Hôm nay thêm một đấu, thì ngày kia bớt nấu một nồi nào, cứ ghi lại ở đây.”

Ông chỉ vào sổ sách.

Mặt ta nóng bừng, không nhận lấy chiếc muôi.

Bên cạnh có người cãi nhau, nói cháo ở lều phía tây đặc hơn, còn cháo bên này loãng đến mức có thể soi thấy bóng người. Mục chủ bạ liền múc một bát từ mỗi nồi, để nguội rồi đưa cho họ xem, sau đó lấy thêm hai nắm gạo, nói nếu nghi ngờ bị cắt xén thì có thể chọn hai người, mỗi lần mở nồi đều cùng nhau cân lương.

Đám đông bàn bạc một hồi, quả nhiên chọn ra một nam một nữ. Người phụ nữ cõng theo một đứa trẻ, người đàn ông mất hai ngón tay. Hai người đứng bên bao gạo, căng thẳng còn hơn cả người trông kho.

Mẫu thân không nói gì, dẫn ta vòng ra phía sau lều.

Nơi đó có mấy người đang co ro, chưa được nhận cháo. Một cụ già không lấy ra được hộ tịch, một người phụ nữ từ huyện khác tới, con đang phát sốt nên không kịp đăng ký. Nàng ôm đứa trẻ, môi đã nứt nẻ, vậy mà vẫn không ngừng nói mình biết dệt vải, có thể ghi công trước, sau này làm bù.

Ta hỏi tại sao không phát cho nàng.

“Hôm nay có thêm bảy mươi sáu người.” Mục chủ bạ lật sang một trang khác, “Có người xếp hàng nhiều lần, có nhà một lần lĩnh ba phần. Nếu phát theo sổ cũ thì bảy mươi sáu người này không có phần; nếu ai mở miệng xin cũng phát thì số cháo trong nồi căn bản không đủ.”

Ta nói có thể phát thẻ gỗ, mỗi người một thẻ.

Ông lập tức lấy từ dưới bàn ra một nắm thẻ gỗ, có cái bị gãy, có cái đã sửa lại nét khắc, xếp thành một hàng.

Lúc ấy ta mới im miệng.

Sau khi về phủ, ta viết kín ba trang phương án: đăng ký họ tên, kiểm tra hằng ngày, chia khu vực lĩnh cháo. Mẫu thân đọc xong chỉ hỏi: “Ai đi kiểm tra?”

“Dịch phu.”

“Bắc Đê thiếu người, cửa thành thiếu người, trong thôn vận chuyển lương cũng thiếu người. Con cần bao nhiêu?”

Ta không tính ra được.

Người đặt một tờ giấy trắng trước mặt ta, bảo ta trước tiên ghi lại toàn bộ công việc trường cháo làm trong một ngày: ai gánh nước, ai bổ củi, ai trông lửa, ai khiêng người bệnh, ai dọn những bát cháo bị đổ. Ngày hôm sau, ta ngồi xổm trong lều, ghi chép từ lúc trời tối cho đến khi trời lại tối.

Đến ngày thứ ba, ta phát hiện những người trước đây ta tưởng chỉ đứng không bên cạnh thực ra là người đi tìm thân nhân cho người lĩnh lương. Đến ngày thứ tư, ta mới hiểu có người mỗi ngày xếp hàng hai lần vì trong nhà còn có người già không thể tự đi lại.

Cuối cùng ta chỉ sửa hai việc.

Mỗi lều mỗi ngày để lại một lượng lương cứu cấp nhỏ, do hai người lĩnh lương và một thư lại cùng ghi chép nơi sử dụng; những người không thể đến thì để hàng xóm làm chứng, giao cho người cố định lĩnh thay, cách vài ngày lại đến tận nhà kiểm tra một lần. Cách làm này vẫn có thể bị người ta lợi dụng sơ hở, nhưng ít nhất người mẹ có đứa trẻ phát sốt kia không còn phải ôm con chờ đến nồi cháo cuối cùng nữa.

Nàng họ Hà, tên Hà Thu Nương, vốn làm ruộng ở huyện Nam Khê. Lũ lụt cuốn mất nhà, chồng bệnh chết từ năm ngoái, chỉ còn lại một đứa con gái. Ngày đứa trẻ hạ sốt, nàng tặng ta một nắm hành dại, rễ vẫn còn bám đầy bùn ướt.

Ta mang về, Đào Tuệ xào nó với trứng gà. Đó là bữa cơm ta ăn chậm nhất kể từ khi đến nơi này.

Mấy ngày sau, ta hăm hở đề xuất lấy công đổi cứu tế, gọi người đào mương, vừa phát lương vừa sửa thủy lợi.

Mẫu thân không lập tức bác bỏ, chỉ bảo ta đi hỏi Hà Thu Nương.

Nàng đang khâu một chiếc áo tơi rách. Nghe xong, nàng hỏi ta khi nào bắt đầu làm.

“Càng nhanh càng tốt.”

“Thế còn ruộng?” Nàng ngẩng đầu. “Hơn mười ngày nữa là phải gieo hạt rồi. Ta đi đào mương, một ngày được bao nhiêu lương? Mùa thu không thu hoạch được, có được bù không?”

Ta đứng trước mặt nàng, cảm giác như lại một lần nữa được Mục chủ bạ đưa cho chiếc muôi.

Tối hôm đó, ta lật ba trang phương án sang mặt sau, tính lại nhân lực, lương thực và thời vụ nông nghiệp. Mẫu thân ngồi bên cạnh phê công văn. Bấc đèn đã ngắn, người dùng trâm khều cho ngọn lửa sáng lên, hỏi ta còn muốn sửa nữa không.

“Sửa. Trước tiên tìm nơi có thể rút bớt nhân lực, làm đoạn ngắn hơn.”