Chương 6

“Công chúa tỷ tỷ, cha muội nói năm nay nhà muội phải trả lương trước, không cho muội đến trấn học nữa.” Con bé mím môi, đôi mắt tràn đầy vẻ bướng bỉnh. “Nhưng muội đã thuộc được rất nhiều chữ rồi. Sau này muội còn có thể đi học nữa không?”

Phụ thân con bé đứng cách đó không xa, mặt đỏ bừng. Ông muốn bước tới nhưng lại không dám. Ông là một thợ mộc bị què chân, năm ngoái ngã từ mái nhà xuống khi sửa nóc, từ đó cả nhà chỉ dựa vào việc vợ ông dệt thảm để sống. Khi thôn vay lương, ông đã điểm chỉ lên văn thư, trong lòng vẫn luôn canh cánh, cho rằng tiếp tục cho con gái đi học là chuyện xa xỉ.

Ta nhận lấy quyển sách cũ, lật đến giữa. Bên trong kẹp mấy cánh hoa dại đã được ép phẳng, bên cạnh còn có những dòng chú thích nguệch ngoạc.

“Muội tên gì?”

“A Mãn.”

“A Mãn, lương thực là cho nhà muội vay để qua mùa đông, không phải dùng để đổi lấy việc muội được đi học.” Ta trả sách lại cho con bé: “Đợi trời ấm lên, trường nghĩa học trong trấn sẽ mở cửa lại. Muội mang quyển sách này đến đó. Nếu tiên sinh không nhận muội thì cứ nói là ta bảo muội đến.”

Con bé mở to mắt.

Phụ thân con bé vội quỳ xuống. Ta đưa tay đỡ ông dậy. “Ông có tay nghề. Đợi mùa xuân, khi sửa xong guồng nước trong thôn, mọi người đều sẽ ghi nhận công sức của ông. Khoản lương vay cứ từ từ trả, nhưng việc học của đứa trẻ không thể dừng lại.”

Trở về dịch quán, ta cầm bút viết thư cho phụ hoàng, kể cả chuyện của A Mãn vào trong.

Dáng vẻ A Mãn ôm quyển sách cũ đứng giữa tuyết cứ hiện lên trước mắt ta. Nếu nhà con bé có thể chống đỡ qua mùa đông này, sang năm con bé sẽ có cơ hội bước chân vào trường học lần nữa. Còn nếu không thể, quyển “Thiên Tự Văn” ấy chỉ có thể theo con bé trở về căn phòng chứa củi. Những đứa trẻ như vậy, ở An Châu không chỉ có một.

Mấy ngày sau, thư hồi âm của phụ hoàng được gửi đến. Người không viết nhiều, chỉ phê hai chữ bên cạnh bản điều lệ ta trình lên: “Chuẩn nghị.”

Hai chữ ấy khiến ta ngồi dưới đèn rất lâu.

Ngay sau đó, ta mời chủ bạ cũ của An Châu, sơn trưởng thư viện và mấy thương nhân bằng lòng góp vốn đến cùng bàn bạc quy định về kho lương của trường nghĩa học. Thương nhân lo có người vay lương không trả; sơn trưởng lo danh ngạch bị nhà giàu chiếm mất; chủ bạ lại lo quan địa phương làm sai sổ sách.

Ta trải giấy ra, cùng họ định rõ từng điều một.

Học trò vay lương phải được lý chính và tiên sinh cùng xác minh. Nhà nào thật sự khó khăn thì được nhận trước lương thô và áo rét; nhà nào còn dư sức thì có thể dùng việc sửa kênh, dạy chữ cho trẻ nhỏ hoặc sao chép văn thư để bù lại một phần.

Sổ sách mỗi tháng đều phải dán trước cổng trường nghĩa học. Nhà nào nhận bao nhiêu, đã làm những việc gì, tất cả đều phải ghi rõ ràng.

Trong thư Mộ Thanh Huy gửi đến, huynh ấy nói đã bàn bạc với mấy người đồng niên, định ngày nghỉ sẽ đến trường nghĩa học giảng bài. Cuối thư, huynh ấy còn vẽ một con mèo nhe nanh múa vuốt, nói đó là con mèo mới nuôi ở hiệu thuốc, rất thích giẫm lên bài văn của huynh ấy.

Ta đọc mà bật cười, hồi âm bảo huynh ấy trông mèo cho cẩn thận, đừng để nó cào rách danh sách vay lương.

Những chuyện vụn vặt ấy chiếm mất của ta rất nhiều ngày. Trong khoảng thời gian đó, thư của Lê Nghiễn cũng được gửi tới. Chàng viết rằng sau khi xuân đến, có mấy đứa trẻ ở Vân Tắc theo quân sĩ học chữ; Ô Lực đã biết viết tên mình, còn vẽ trên giấy một con ngựa có đôi chân dài đến mức kỳ quặc.

Ta đặt thư bên cạnh ngọn nến để hong khô, rồi tìm một tờ giấy sạch, cẩn thận viết lại tình hình trường nghĩa học ở An Châu. Khi viết đến chuyện A Mãn, ngoài cửa sổ bỗng vang lên một tiếng sấm xuân. Nước mưa nơi góc mái bị gió thổi tạt lên giấy cửa sổ, để lại những vệt ẩm li ti.

8

Đầu xuân, ta trở về kinh thành.

Phụ hoàng đứng đợi ta trên cổng thành. Từ xa trông thấy đoàn xe, sắc mặt người đã rất khó coi. Đợi ta đến gần, người nhìn ta từ đầu đến chân, xác nhận ta không bị thương mới giơ tay gõ nhẹ lên trán ta một cái.

“Con có biết mẫu hậu đã rơi bao nhiêu nước mắt trong cung không?”

Ta xoa trán, nhỏ giọng đáp: “Nữ nhi biết sai rồi.”

“Biết sai mà còn chạy xa đến thế.”

“Lần sau xuất môn, nữ nhi sẽ viết thêm hai phong thư.”

Phụ hoàng tức đến không nói nên lời, phất tay áo quay người, sai nội thị đưa ta về cung.

Mẫu hậu vừa thấy ta đã ôm chầm lấy, hồi lâu vẫn không buông. Người chạm phải những vết chai trong lòng bàn tay ta, vành mắt lập tức đỏ lên.

“Sau này ai còn nói nữ nhi của ta yếu đuối, ta sẽ đưa đôi tay này cho hắn xem.” Nói xong, người lại trừng mắt nhìn ta. “Nhưng con cũng không được ỷ mình có chút bản lĩnh mà chuyện gì cũng dám làm.”

Ta tựa vào vai người, ngửi mùi hương quen thuộc, trong lòng cuối cùng cũng yên ổn trở lại.

Hôm sau, mẫu hậu bảo ta cùng người đến xem kho sổ sách cũ của nội đình.

Nơi ấy nằm ở phía bắc nhất trong cung thành, cửa sổ mở rất cao. Sổ sách trên giá xếp chồng lên nhau, trang giấy bị hơi mực lâu năm hun đến ngả vàng. Nữ quan trông kho mang đến những quyển sổ cứu tế của mấy năm gần đây. Khi lật đến trang An Châu, mẫu hậu giơ tay ngăn nàng lại.

“Con đặt ra quy củ ở phương bắc, đã nghĩ đến sẽ tốn bao nhiêu tiền chưa?”

Ta không né tránh, cầm bút viết lên tờ giấy trắng số lương cũ có thể trích từ các châu, chi phí mỗi quý của trường nghĩa học, cùng số tiền thương hộ nguyện quyên góp. “Nữ nhi đã tính rồi. Trường nghĩa học mới không cần xây nhà riêng, trước tiên có thể mượn chùa miếu và từ đường bỏ trống. Lương trong kho cũng không phải cho không; sau vụ xuân, các nơi sẽ dần hoàn trả theo sản lượng thu hoạch. Khó nhất là hai năm đầu, phải cắt giảm vài khoản mua sắm không cấp thiết của nội đình.”

Mẫu hậu nhìn những con số trên giấy, hỏi: “Con muốn cắt khoản nào?”

“Đèn núi trong tiết Thượng Nguyên có thể làm nhỏ hơn, hành cung mùa hạ không cần năm nào cũng tu sửa, áo đông cũng không nhất thiết mỗi mùa đều phải may kiểu mới.”

Nữ quan đứng bên cạnh khẽ hít một hơi. Chi tiêu trong cung liên quan đến rất nhiều người, khoản nào cũng có người dòm ngó. Ta vốn tưởng mẫu hậu sẽ nói ta nghĩ chuyện quá đơn giản, nào ngờ người chỉ rút một trang sổ sách ra, đặt trước mặt ta.

“Vải đèn mua năm ngoái bị kê giá cao hơn ba phần.” Người nói. “Số bạc tiết kiệm được đủ để lo cơm ăn nửa năm cho trẻ nhỏ ở mấy thôn An Châu. Nếu con đã muốn động đến việc này, vậy phải tra rõ sổ sách, đừng để người ta nói sau lưng rằng con mượn danh công chúa để gây khó dễ cho họ.”

Ta ngẩn ra, rồi lập tức gật đầu.

Khi mẫu hậu đứng dậy, người đặt tay lên vai ta. “Làm việc không thể chỉ dựa vào một bầu nhiệt huyết. Con nhìn thấy người đói bụng ngoài quan, trong lòng khó chịu, mẫu hậu hiểu. Nhưng mỗi khoản trong sổ sách đều phải có người chịu trách nhiệm. Nếu con muốn mở ra con đường này, vậy phải suy nghĩ kỹ mọi chuyện phía sau.”

“Nữ nhi hiểu rồi.”

Người nhìn ta, mỉm cười. “Bây giờ con nói câu ấy, mẫu hậu tin.”