Chương 8
“Cuộc hôn nhân đầu tiên phụ thân chọn cho con, thứ muội đã cướp mất; cuộc hôn nhân thứ hai, suýt nữa lại lấy mất thương hiệu của con. Nếu phụ thân còn muốn chọn lần thứ ba, trước tiên hãy thanh toán sổ sách của mình.”
Ông ngượng ngùng bỏ đi.
Mẫu thân bước ra từ sau bình phong, hỏi ta: “Con thật sự không tái giá nữa?”
“Hiện giờ không muốn.”
“Vậy thì không gả. Ngày nào muốn gả, trước tiên vẫn phải kiểm tra sổ sách của người đó.”
Ta bật cười.
Mùa xuân đầu tiên sau khi vụ án kết thúc, bến Tây Bình mở cửa trở lại. Chúc gia không còn mượn bất kỳ tờ tiến cử nào của quyền quý, mà liên hợp hai mươi bảy cửa hàng tơ lụa nhỏ, cùng góp vốn tu sửa đường vận chuyển, thuê hộ vệ, lập khế bồi thường. Hàng của nhà nào xảy ra vấn đề, các nhà cùng chia theo khế; ai muốn dựa thế chen hàng thì lập tức bị loại khỏi liên hội.
Trước kia các cửa hàng nhỏ gặp chuyện giữ hàng chỉ có thể lần lượt nhờ người nói giúp. Sau khi liên hội thành lập, tháng đầu tiên, kho quan giữ nhầm hàng của một cửa hàng, hai mươi bảy chưởng quầy cùng mang phiếu kiểm hàng đến cửa, ngay trong ngày đã lấy lại được hàng.
Năm ấy, tuyến Bắc và tuyến Nam của Chúc gia cùng lúc sinh lời. Kho quan chủ động phái người đến bàn chuyện cung ứng lâu dài, không còn ai hỏi ta có phải quả phụ của Định Viễn Bá phủ hay không.
Tên của Bùi Nghiễn Chi cũng hoàn toàn biến mất khỏi sổ sách làm ăn và gia phả.
11.
Bùi lão phu nhân ở lại tiểu viện thêm ba năm.
Năm thứ nhất, ngày nào bà cũng mắng ta, gặp ai cũng nói con trai sẽ trở về. Năm thứ hai, bà bắt đầu nhờ Bạch Hạc Quán gửi thư. Năm thứ ba, bà ngay cả giường cũng không xuống nổi, vẫn ép túi hành lý đựng lộ dẫn cũ dưới gối.
Ta chưa từng vạch trần bà.
Những lá thư gửi đi vẫn được chuyển như thường, những lá thư gửi về cũng đều có. Những lá thư hồi âm ấy mô phỏng chữ viết của Bùi Nghiễn Chi, nói phương Bắc lạnh giá khổ sở, nói hắn đang tìm cách thoát thân, nói chỉ cần mẫu thân lấy thêm một khoản bạc nữa là có thể mua chuộc cửa ải.
Bùi lão phu nhân đem số tiền riêng cuối cùng, trang sức, cả đôi vòng vàng giấu suốt nhiều năm giao hết cho người đưa thư.
Bạc không hề vào túi ta. Ta lấy danh nghĩa Bùi gia bồi thường cho những người hầu và tá điền từng bị khất tiền công năm xưa, mỗi khoản đều có biên lai.
Bà tưởng mình đang cứu con trai, thật ra từng chút từng chút trả lại những món nợ Bùi gia đã thiếu.
Đêm lâm chung, bà cuối cùng không nhịn được mà khoe bí mật kia với ta.
Thế là có cảnh tượng lúc đầu.
Bà nhìn chiếc nhẫn bạc trong hộp gỗ mun, tia sáng cuối cùng trong mắt cũng tan biến.
“Ngươi lừa ta… những lá thư đó…”
“Hai lá đầu là thật. Những lá hồi âm về sau, là bắt đầu từ lúc danh sách áp giải phạm nhân đến Lăng Châu.”
“Nghiễn Chi chết thế nào?”
“Đá sập trong mỏ đá phía Bắc. Ban đầu hắn được xếp ở bên ngoài, nhưng vì muốn tranh một chỗ tránh gió nên đổi thẻ làm việc với người khác. Đá sập xuống, người ở hàng phía trong bị chôn vùi. Thi thể hắn ba ngày sau mới được tìm thấy.”
Chuyện này không phải do ta sắp đặt.
Cho đến cuối cùng, hắn vẫn muốn chiếm lợi của người khác, vẫn tưởng đổi một cái tên là có thể tránh được hậu quả. Quan sai dựa vào chiếc nhẫn bạc và vết thương cũ xác nhận thân phận, đưa hài cốt về Lăng Châu.
Ta không đưa hắn vào phần mộ tổ Bùi gia.
Tông tộc đã trừ tên, phần mộ tổ không nhận hắn. Ta theo quy định dành cho tử tù vô tịch mà hỏa táng, cất biên bản nghiệm thi cùng hài cốt vào hộp, đợi đến ngày Bùi lão phu nhân bằng lòng nhận.
Bà chưa từng hỏi.
Bà thà tin con trai đang mang mỹ nhân và bạc sống sung sướng ở phương Nam, cũng không muốn thừa nhận hắn tham lam, bất tài, cuối cùng còn thua sạch.
“Minh Châu đâu?” Bà thoi thóp hỏi.
“Ở quan phường.”
Năm thứ hai Chúc Kỷ Lan vào quan phường, khuôn mặt bị thuốc nhuộm nóng làm bỏng. Nàng ta từng viết thư cầu phụ thân chuộc ra, nhưng phụ thân đang bận lấy lòng thiếp mới nạp, không trả lời. Nàng ta lại cầu xin ta, nói nguyện ý làm nha hoàn cho ta cả đời.
Ta gửi trả lá thư.
Tám năm ở quan phường là hình phạt nàng ta tự mình nhận lấy để đổi lấy phán quyết, ta không có quyền thay quan phủ sửa đổi, cũng không muốn sửa. Nàng ta làm xong việc của mình thì tự nhiên có thể ra ngoài. Sau khi ra ngoài sẽ già hay xấu, nghèo hay bệnh, đều là cuộc đời của nàng ta.
Bùi lão phu nhân rơi một giọt nước mắt đục ngầu.
“Ngươi độc ác như vậy, sẽ gặp báo ứng.”
Ta đặt chiếc hộp gỗ mun bên giường bà.
“Ngày trước mẫu thân từng nói, quy củ Bá phủ là báo ứng sẽ không rơi xuống đầu quý nhân. Bây giờ người lại tin vào thứ đó rồi sao?”
Bàn tay bà cào hai cái trên mặt chăn, nhưng không thể chạm đến chiếc hộp.
Bên ngoài nổi gió, giấy cửa sổ khẽ rung. Bà tử bước vào thêm đèn, lúc ấy bà đã tắt thở.
Ta làm tang sự theo đúng quy củ đã chuẩn bị từ trước. Không có nghi trượng Bá phủ, không có tông thân khóc tang, chỉ có một cỗ quan tài mộc mạc.
Bà và Bùi Nghiễn Chi được chôn trong nghĩa địa ngoài thành, cách nhau một hàng cây tùng.
Ngày hạ táng, ta không đi.
Ta ở xưởng dệt mới mở phía Nam thành kiểm tra lô hàng đầu tiên.
12.
Xưởng dệt sử dụng loại máy đạp chân đã được mẫu thân cải tiến, nữ tử sức lực yếu cũng có thể vận hành. Trong số nữ công từ quan phường ra, chúng ta tuyển hơn mười người, trả công theo sản lượng, đồng thời lập tiền công học việc. Bọn họ không cần bán thân, cũng không cần chồng đứng ra bảo lãnh.
Có người hỏi ta có phải muốn làm người tốt hay không.
Ta nói tay nghề dệt ổn định, mặt lụa đẹp, cửa hàng có thể kiếm tiền. Còn sau khi nhận được tiền công, họ có thể thuê nhà, nuôi con, rời xa những kẻ tồi tệ kia, đó là bản lĩnh của chính họ.
Mẫu thân nghe thấy, cười ta miệng lưỡi cứng đầu.
Những năm qua, bà từng bước giao tổng sổ của Chúc gia cho ta, còn mình chỉ trông nom vườn rau nhỏ ở Đông viện. Phụ thân vì nợ cờ bạc mà bán quyền chia lợi nhuận, dọn ra biệt trang ngoài thành sống cùng người thiếp mới. Mẫu thân không cần thư hưu, cũng chẳng chờ ông ta hối hận. Bà sắp xếp rõ ràng sản nghiệp, chỗ ở và những năm tháng cuối đời của mình.
Cuối xuân, chúng ta cùng nhau đi xem cây cầu mới ở tuyến Nam.
Dưới cầu, thuyền hàng nối đuôi nhau qua lại, đầu thuyền chất từng bó lụa nhẹ. Bến đò cũ nơi Bùi Nghiễn Chi giả chết ba năm trước đã bị phá bỏ, bên bờ dựng một tấm bia đá mới, ghi tên hai mươi bảy cửa hàng tơ lụa cùng góp vốn.
Tên Chúc gia đứng ở hàng đầu tiên.
Mẫu thân sờ lên tấm bia: “Ngày trước con gả vào Bá phủ, thật ra ta đã thức trắng cả đêm.”
“Lo con chịu thiệt?”
“Lo con đem cả bản thân mình tính vào cuộc mua bán. Nếu một người cứ luôn coi mình là vốn liếng để đem ra đặt cược, dù thắng được bao nhiêu cũng không thể gọi là thắng.”
Ta ngồi xổm xuống, phủi bùn dưới chân bia.
“Cho nên con bước ra rồi.”
Mẫu thân gật đầu, không nói thêm.
Buổi chiều, chưởng quầy mang đến khế ước mới của kho quan kinh thành. Trên khế không còn cần bất kỳ tiến cử nào của Bá phủ, chỉ đóng dấu của thương hiệu Chúc gia và liên hội hai mươi bảy nhà. Ta đọc kỹ từng trang, rồi ký tên ở cuối.
Trên đường về, xe ngựa đi ngang qua nhà cũ của Bùi gia. Một nửa tường viện đã bị phá, bên trong là những đứa trẻ của quan học đang học thuộc bài. Chính sảnh từng treo biển Định Viễn Bá phủ nay đã đổi thành giảng đường, cửa sổ sáng sủa sạch sẽ. Không ai biết gian phòng nào từng đặt linh đường, cũng chẳng ai quan tâm Bùi Nghiễn Chi rốt cuộc đã chết hai lần hay chưa.
Ta không dừng xe.
Trong xe đặt những xấp lụa xuân mới dệt, màu sắc tựa trời vừa quang sau cơn mưa. Mẫu thân tựa vào gối mềm chợp mắt, bên tay còn đè nửa cuốn sổ chưa đọc xong. Ta vén rèm xe, phía trước là con đường quan vừa được sửa phẳng, từng chiếc xe hàng của Chúc gia nối đuôi nhau, đang hướng về cửa Nam.
Ta buông rèm xuống, cầm lấy cuốn sổ tiếp theo.
Con đường là do chính mình sửa nên, về sau mỗi một chặng đường, ta đều sẽ tự tay viết tên mình.
(Hết)